bitcoinbakamo
Bitcoin ba kamo?

Intindihin natin ang bitcoin. (Let's understand bitcoin, in Filipino.)
https://bitcoinbakamo.xyz

Public Key

npub1svhmr7l49zyyn0dh8s0wla9f8thtghp6le5kd7wymj5sjrz2kzmsrejk0z

NIP-05 Address

Profile Code

nprofile1qqsgxta3l06j3zzfhkmnc8h07j5n4m45tsa0u6txl8zde2gfp39tpdcpz3mhxue69uhhyetvv9ujuerpd46hxtnfduqs6amnwvaz7tmwdaejumr0dsayxskt

Publishing to

relay.damus.io

nos.lol

Author Public Key

npub1svhmr7l49zyyn0dh8s0wla9f8thtghp6le5kd7wymj5sjrz2kzmsrejk0z

Show more details

Last Notes

2026-03-22 03:53:52 UTC

wTXID Commitment sa Coinbase
Pagpasok ng SegWit sa Bitcoin, may kinakailangang laman uli ang coinbase transaction, na nakalagay naman sa output. Ito ay ang paglalagay ng wTXID commitment.
Napag-usapan na natin ang TXID. Ang mga legacy TXID ay kasama ang witness data sa na double-SHA256. Subalit ang mga SegWit na TXIDs ay hindi isinasama ang witness sa hashing. Ito ay para nga matanggal ang transaction malleability na binanggit sa Kabanata 4.
Sa SegWit, may double-SHA256 pa rin na kasama ang witness. Ito ang witness transaction IDs (wTXID).
Basahin ng buo sa: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/975

2026-03-10 02:30:25 UTC

Extra Nonce sa Coinbase
Nabanggit natin sa ika-5 kabanata ( https://bitcoinbakamo.xyz/aklat/kabanata-5-mekanismo-ng-pakikipagtransaksyon-sa-bitcoin ) na nakapaloob rin sa mga kasalukuyang input ng coinbase transactions ang extra nonce. Ito ay nag-ookupa sa espasyo ng “unlocking script” na wala namang saysay sa coinbase dahil walang ia-unlock. Sa kasalukuyang blocks, kung gagamit man ng extra nonce, ito ay susunod sa block height (na matapos ang BIP-0034 ay kinakailangan nang isama parati), at sa arbitraryong data na nilalagay ng ibang miners.
Sa taas ng pinagsamang hash rate ng mga miners ngayon, malamang pangkaraniwan nang ginagamit ang extra nonce sa mga iterasyon ng mining.

2026-03-01 06:31:42 UTC

Bitcoin para sa kapayapaan, at respeto sa trabaho.
Bitcoin for peace, and respect for work.

2026-02-21 02:30:04 UTC

Konsepto ng Bitcoin Mining Difficulty: Halimbawa sa simpleng statistics
Para maintindihan bakit ang target ay mas mahirap hanapin kapag mas maliit, tignan natin ang halimbawa ng paglalaro ng 2 dice. Ang bawat resultang lalabas kapag nag-itsa tayo ng dice ay may probability. Halimbawa, ang laro natin ay mag-itsa ng 2 dice para makamit ang target na sum ng mga tuldok. May 36 na kombinasyon ng tuldok ang posible: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/956

2026-02-11 10:25:46 UTC

Difficulty Adjustment
Nakaprograma na kada 2016 blocks ay itinatakda ang bagong target. Kada 2 linggo bale. Uulitin natin ang ilang beses nang nabanggit sa pag-aaral na ito: ang bawat block ay nabubuo sa loob ng average na 10 minuto. Ito ang nakatakdang tagal upang matapos ang Proof-of-Work. Ang target ay mas madaling makamit kapag:
Mas marami ang nagkokompetensya sa pagmimina
Mas malakas ang mga processor ng mga kompyuter na gamit
Kabaliktaran naman ang epekto kapag taliwas sa mga nabanggit ang sitwasyon. Ang tawag sa pagtatakda ng target sa kada 2 linggo ay: difficulty adjustment.
Ang formula ng difficulty adjustment
https://bitcoinbakamo.xyz/archives/950

2026-01-21 04:27:21 UTC

Target
Matatandaang kasama ang timestamp, target at ang nonce sa istraktura ng block header. Ang target ay ang numero na naglilimita sa halaga ng block header hash na dapat makuha sa isang pagkakataon.
Alam na natin na ang cryptographic hash function na gamit sa Bitcoin ay one-way hash function. Sa isang direksyon lang sya madaling kalkulahin (input —> output). Ibig sabihin sa mining, mula sa halaga ng target, hindi agad makakalkula pabalik ang double-SHA256 para mahanap ang sapat na nonce. Kaya trial-and-error o paulit-ulit na hulaan ang magaganap. Ang nonce ang pinapalitan sa bawat iteration. At maraming iteration ang bubunuin para maabot ang target. Dito napupunta ang bulto ng Proof-of-Work.
Ano ang target? Ipagpatuloy sa: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/944

2026-01-10 08:11:50 UTC

Pagbuo ng block - bago ang proof of work
Kinakailangang mapatunayan na tinrabaho ang pagkakabuo ng bawat block. Ito ay para ang mga malisyosong nodes na gustong modipikahin ang nakaraang blocks (para makadaya) ay kailangan ng mas malaking enerhiya kumpara sa mga tapat na nodes na gusto lang magdagdag ng bagong block.
Ang pagbuo ng block ay mag-uumpisa sa pagpili ng mga transaksyon mula sa memory pool ng miner/grupo ng miner/mining pool. Kasama na dun ang paglinya ng mga transaksyon para handa sa pagkuha ng Merkle tree. Sunod ay ang pagbuo ng coinbase transaction. Sunod ay ang pagbuo ng block header, kung saan kasama ang previous block header hash at Merkle root ng mga transaksyon. Sa pagbuo ng block header gagamit ng karagdagang enerhiya ang mining node. Bakit? Sagutin natin sa susunod na post.
https://bitcoinbakamo.xyz/archives/940

2025-12-21 02:24:15 UTC

Compact Block Relay
Isa sa paraan upang mapabilis ang pagkalat ng block sa network ay ang paggamit ng compact block relay, na nasasaad sa BIP-0152. Ang bawat node kasi ay may mempool kung saan malaki ang tsansa na maraming pinagkaparehas sa ibang node. Kaya, ang miner ay maaaring magpasa lamang ng partial na block data. Ang makakatanggap na node ay maaaring makuha ang kabuuan ng block dahil sa naiipon nitong mempool transactions. At gayun din ang node na ito, kahit compact block lang muna ang ipasa sa iba. Hihingin nalang ang kulang kung sakaling hindi pa kayang buuin ang block mula sa sariling mempool transactions.
https://bitcoinbakamo.xyz/archives/935

2025-12-10 07:15:11 UTC

Fork sa Block Chain
Sa mga bagong blocks na idinudugtong, hindi pa agad tiyak ang ayos blockchain. Ito ay dahil sa distribusyon ng mga nodes at miners ng network sa iba’t ibang panig ng mundo. May mga miners na makakabuo ng nais na block sa halos parehas na oras. Sa ganitong sitwasyon, may 2 o higit pang blocks na parehas ng block height. At habang kumakalat palang ang impormasyon sa mga nodes, nagkakaroon ng magkaibang kopya ng blockchain. Ang pangyayaring ito ay tinatawag na fork.
Ituloy ang paksa: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/925

2025-11-21 11:36:53 UTC

Pagdudugtong ng Blocks
Ang block hash ay double-SHA256 ng block header, at ginagamit na pamberipika ng mga nodes sa isang block. Ang isang node ay maaaring magtago o mag-index ng mga block hash sa disk nito, para madaling mahanap ang isang block. Sa blockchain kasi, ang block hash ay maitatago roon kapag naisama na sa block header ng susunod na block bilang: previous block hash. Ang previous block hash ang sangkap ng block header na syang nagkokonekta sa mga blocks para makabuo ng chain.
Bawat block ay may bahid ng nakaraang block. Kapag susundan ang bawat bahid pabalik, matutunton ang pinakauna o genesis block (block 0).
Ilustrasyon: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/920
Sa mga bagong blocks na idinudugtong, hindi pa agad tiyak ang ayos blockchain. Pag-usapan natin iyan sa susunod.

2025-11-10 10:17:08 UTC

Istraktura ng Block
Ang data ng buong block ay nakaayos na:
- Block size
- Block header
- Transaction counter - kung ilang transaksyon ang naisama
- Transactions
https://bitcoinbakamo.xyz/archives/913

2025-10-21 05:44:51 UTC

Identipikasyon ng Block: Block Header
Ang nakuhang Merkle root, ay kasama sa mga data na inilalagay sa Block Header. Ito ang metadata na nagsasalarawan ng laman ng block. Ang mga laman ng block header ay:
Version
Previous block hash - double-SHA256 ng nakaraang block header
Merkle root
Timestamp - Unix epoch time nung nabuo ang block
Target - tumutukoy sa proof-of-work target nung ginawa ang block na ito
Nonce - “number used only once” - pinkahuling arbitraryong data na nagresulta sa pagkamit ng proof-of-work target
Laman ng block header: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/906
Kaya ang mga lightweight/SPV clients ng Bitcoin network tulad ng wallets ay nakakakumpirma ng transaksyon na kailangan nitong ipaalam sa user. Malalaman nito gamit ang block headers kung pinakamahabang chain ang nakuha nitong impormasyon. Kapag kumbinsido na ito, kailangan lang alamin ng SPV client ang Merkle branch ng transaksyon para makumpirma na naisama ito sa isang block. Kaya nakakatulong rin na ipinapakita ng wallet software sa user kapag nakailang kumpirmasyon na ang transaksyon.

2025-10-18 01:32:46 UTC

Bili lang ng kayang isantabi ng 4 na taon, at wala kang alalahanin. #Bitcoin

2025-10-10 07:14:34 UTC

Nagiging posible ang pruned node at SPV client dahil sa pagkakakuha ng halaga ng block header. Ang karamihan sa laman ng block header ay: hash ng nakaraang block header at hash ng mga transaksyon sa loob ng block, na isang Merkle Root. Ibig sabihin, bumubuo ng Merkle Tree mula sa mga transaksyon sa loob ng block. Ano ang Merkle Tree?
Basahin sa bagong post na ito: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/902

2025-09-21 08:43:50 UTC

#BahaSaLuneta #TrillionPesoMarch #KurakotManagot
Filipinos: Make noise against corruption, stack Bitcoin in silence.

2025-09-21 08:37:20 UTC

Paunang Salita sa Blockchain
Sa mga susunod na posts, hihimayin natin ang pagbuo ng blockchain, mula sa loob ng isang block. Ito ay parte ng Kabanata 7 (https://bitcoinbakamo.xyz/aklat/kabanata-7), kung gusto mo nang pag-aralan.
Napag-usapan na natin sa Kabanata 5 (https://bitcoinbakamo.xyz/aklat/kabanata-5-mekanismo-ng-pakikipagtransaksyon-sa-bitcoin) ang pagbuo ng transaksyon; at ang mga bagong transaksyon ay napupunta muna sa mempool. Mula rito, ang mga miners ay pumipili ng isasamang mga transaksyon na ilalagay sa isang block base sa fees at prayoridad. Kaya hindi garantisado ng oras kung kailan ginawa ang transaksyon na makukumpirma ito agad, lalo na kung mababa lang ang fee na katumbas.
Ang isang transaksyon ay makukumpirma kung:
> Ito ay naisama ng isang miner sa block, at ang miner na ito ang nanalo sa proof-of-work.
> Ang naturang block ay ang naipakalat sa mas maraming nodes, kaya ito ang madudugtungan ng mas maraming blocks sa susunod. At habang humahaba ang blockchain, mas tumataas ang seguridad na ang isang transaksyon sa mas malalim na block ay kumpirmado na.
Bahala na ang mga miner na mag-ayos ng transaksyon, basta:
> Pinakauna ang coinbase
> Kung sakaling nasa parehas na block maisasama ang mga transaksyon na konektado, mauuna dapat ang parent transaction na panggagalingan ng UTXO na gagamiting input ng isang child transaction.
> Ang isang UTXO ay isang beses lang pwede gamiting input ng transaksyon (bawal ang double spending)
> Ipagkakasya sa loob ng block ang kayang ipagkasya nang hindi lalagpas sa 4Mb, kasama na ang iba pang kinakailangang parte.
Paano inaayos ang mga transaksyon sa loob ng block? Pag-usapan natin iyan sa susunod.

2025-09-12 02:04:36 UTC

The exposition of the corruption using flood control projects in the Philippines is yet another reason why we Bitcoin. They steal our time and energy through inflation and taxation.

2025-09-10 00:18:03 UTC

Ang Solusyon ng Bitcoin sa Byzantine Generals Problem
Naiangat ng Bitcoin ang limitasyon ng Byzantine Generals Problem sa pamamagitan ng 2 sangkap: Ang Blockchain at ang Proof-of-Work. Dahil sa mga sangkap na ito, kayang tumakbo ng tama ng network hanggat mahigit 50% ang nodes na tapat. Ito ang sa madaling sabi, bilang palatandaan ng konsepto. Sa mga susunod na mga posts, hihimayin natin ang Blockchain, tapos, Proof-of-Work. Pero maaari mo nang basahin ang mga konseptong isinulat sa Kabanata 7, ha? https://bitcoinbakamo.xyz/aklat/kabanata-7

2025-08-21 08:52:18 UTC

Byzantine Generals Problem
Isa pang palaisipan sa mga distributed systems ay ang Byzantine Generals Problem. May mga hukbo na gustong umatake sa isang syudad. Sa senaryo na ito, 3 o higit pang hukbo ang dapat magkatugma-tugma sa oras ng pag-atake. Ang mensahe ay ipinagpapalagay na laging nakakarating. Subalit, ang hamon ay maaaring traydor ang ibang heneral. Malisyoso, “malicious” ang heneral na ganito. At tapat, “honest” ang matinong heneral.
Ang dapat makamit ng hukbo sa ganitong sitwasyon ay magkasang-ayon ang mga honest na heneral. At kung ang pinunong heneral ay tapat, masusunod ng mga honest din na heneral ang kanyang utos.
Tignan ang ilustrasyon at ipagpatuloy ang pagbabasa sa: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/885

2025-08-10 02:29:57 UTC

Pagpapakalat ng Bagong Block
Kapag nakabuo ng block na may tamang kondisyon ang miner, ipapasa na ito gamit ang alin sa mga sumusunod:
> Unsolicited Block Push - ito ay lumang paraan kung saan magpapasa ng block na mensahe sa full nodes na konektado. Kumbaga, ito ay eager push na pagtsismis ng impormasyon.
> Standard Block Relay - ito ay mas bagong paraan para sa miner na nagpapaalam ng matagumpay na block. Magpapadala muna ng inv na mensahe sa full node at SPV node na konektado ang miner, na naglalaman ng bagong block header. Na sasagutin naman ng:
>>Getdata kung ang isang node ay gumagana pa rin bilang blocks-first. Kaya sasagot na ng block na mensahe ang miner.
>>Sa mga headers-first na peers naman, getheaders ang isasagot, kung saan may ilang headers ng mga naunang blocks ang titignan para makumpirma ang bagong block header. Susundan ito ng getdata para makuha na ang block. Pero kung sa pananaw nito ay hindi kompirmado ang bagong block header, itatapon na nito ang buong block. Sa paraang ito, maiiwasan ang orphan block, o block na hindi nakikita ang parent block.
>>Ang SPV na client ay sasagot ng getdata pero ang tinutukoy ay Merkle block.
>Direct headers - ito ay mas bago pang paraan kumpara sa standard block relay na pwedeng gamitin ng miners at relay nodes para sa mga mas updated na software. Ang isang node na sumusunod dito ay nagpapadala ng “sendheaders” na mensahe sa inisyal na koneksyon. Kaya, twing may bagong block, header nito muna ang ipapadala ng miner. Tapos, ang full node ay hihingi ng data ng buong block, samantalang ang SPV client ay hihingi ng data ng Merkle block.
>Compact Block Relay - ito ay mas bagong paraan pa uli ng pagpapakalat ng block, na naglalayong matipid ang bandwidth na gamit. Nakakatulong din ito na bumilis ang pasahan ng block. Ito ay ginagamit ang konsepto na ang mga transaksyon sa isang block ay malamang makikita rin sa kani-kaniyang mempool ng mga nodes. Kaya, sa halip na buong block ang ipadala, magpapadala ng compact block. Ang tatanggap na node ay dapat kayang buuin ang block base sa compact block. Ang node na pwedeng tumanggap ng compact block ay dapat magpadala muna ng “sendcmpct” na mensahe sa inisyal na koneksyon.
Ang standard block relay at direct headers na paraan ng pagtsismis ng bagong block ay lazy push na stratehiya, diba? Ang compact block relay naman ay maaaring eager push at lazy push.

2025-07-21 05:53:41 UTC

Mga klase ng Bitcoin network nodes
Mainam na ang mga lumalahok na nodes ay may kopya ng buong blockchain. Subalit hindi lahat ay may badyet para sa pagpapanatili ng lumalaking disk space. Sa Bitcoin White Paper palang, nakini-kinita na ang pangangailangan ng mga nodes na magaan lang ang gamit na memorya. Narito ang iba-ibang klase ng nodes sa Bitcoin network.
> Full nodes - ito ay mga nodes na dina-download ang buong block at ibeberipika ito bago ipasa sa iba. Ang nailarawan nating initial block download kanina ay tumutukoy sa pagbuo ng isang full node. Ang full node noon ay kaya magawa lahat ng sangkap ng Bitcoin, gaya ng pagpapanatili ng blockchain, pagmimina at wallet. Subalit ngayon, hindi na madali na isang device lang para sa lahat. May pagkakaiba na ngayon sa full node:
> Archival full node - ito ay full node na merong kopya ng blockchain, pero hindi na nagmimina.
> Pruned node - ito ay full node sa isang kahulugan dahil nagbeberipika ito ng buong block bago ipasa sa iba. Pero, hindi ito nagpapanatili ng kopya ng buong blockchain, sa halip, puputulin ito sa isang punto, depende sa kapasidad ng computer (halimbawa, 2 GB). Tutal, ang block header naman ay may marka ng nakaraang block.
> Simplified Payment Verification (SPV) client - tinatawag ding isang lightweight client, ay dina-download lang ang block headers, at kukuha lang ng mga transaksyon sa full nodes kapag kailangan. Ganito ang mga wallet apps, na mahalaga lamang ang partikular na transaksyon para sa may-ari.
Nagiging posible ang pruned node at SPV client dahil sa konsepto ng Merkle Tree na gamit para makuha ang hash na nagrerepresenta ng mga transaksyon sa loob ng isang block. Kaugnay rin sa Merkle Tree ang paggamit ng bloom filter ng mga SPV para magkaroon kahit papano ng privacy. Ipagpaliban natin para sa susunod na kabanata ang konseptong ito.

2025-07-10 09:18:43 UTC

Initial Block Download
Mula sa matagumpay na koneksyon, ang isang node ay mag-uupdate na ng kanyang impormasyon patungkol sa blockchain. Initial Block Download (IBD) ang tawag dito. Tutulungan ito ng peer na mas updated o sync node.
Ang bagong saltang node ay mayroon lamang block 0 - ang genesis block na hard coded sa Bitcoin Core. Mag-uumpisa itong humingi ng block headers muna, gamit ang “getheaders” na mensahe. Ang sagot ng sync node ay headers na mensahe na maaaring maglaman ng hanggang 2000 block headers. Ang IBD node ay magsisimula nang patunayan ang data ng mga headers na natanggap. Tapos, magkahilerang gagawin nito na:
> Mag download ng karagdagang headers - tig 2000 libong headers ang matatanggap sa bawat sagot ng sync node hanggang sa ang huli ay mas konti na. Bilang proteksyon, magpapadala ang IBD node sa lahat ng outbound peers nito ng getheaders na mensahe. Ikukumpara nito ang matatanggap na headers para matukoy kung ano ang pinakamahusay na chain.
> Magdownload ng blocks - Ito ay gagawin sa pamamagitan ng “getdata” na mensahe, na pwedeng ipadala sa 8 full relay outgoing nodes. Hanggang 16 na blocks ang maaaring hilingin kada ougoing node, o 128 na magkakasabay na hiling ang magaganap. Ang sync node ay sasagot ng block na mensahe na naglalaman na nga ng 1 block. Ang IBD node ay nagpapatunay (o validate) na ng bawat block na natatanggap.
Sunud-sunod dapat ang pag validate ng blocks. Kaya, kapag may inaabangang block na hindi pa dumarating, at naunahan na ng mas bagong blocks galing sa ibang node, maghihintay ng 2 segundo o higit pa ang Bitcoin Core. Kapag wala pa rin, puputulin na ang koneksyon sa node na hindi agad nakapadala, at maghahanap ng ibang node na pwedeng magbigay ng kailangang block. Ang moving download window na ito ay may taas na 1024 blocks.
Tandaan lang na ang getdata ay may iba-ibang identifiers ng data na hinihingi, hindi lang ito para sa paghingi ng block.
Sa mga naunang bersyon ng Bitcoin Core, blocks-first ang operasyon. “Getblocks” ang mensahe na ipapadala ng IBD node, na sasagutin naman ng “inv” (inventory) na mensahe ng sync node. Ang inv ay mensahe na maaring magbigay ng block headers o transaksyon. Maaaring maglaman ng hanggang 500 na block headers ang isasagot na inv ng sync node sa IBD node. Tapos, hihiling na ito ng getdata message na tumutukoy sa mga blocks, na pwedeng 128 magkakasabay, pero sa iisang sync node lamang. Isa-isa nang magpapadala ng buong block. Makikita mo ang kalamangan ng bagong implementasyon na getheaders, na tinalakay kanina. Headers-first ang operasyon ng mga peers na mas bago ang software.
Kapag ang IBD node ay nai-sync na sa dulo ng blockchain, maaari na itong tumanggap ng bagong blocks mula sa miner nodes o kung sinumang naunang nakaalam na node.
---------------
Ang post na ito ay kasama sa Kabanata 6 ng bitcoinbakamo website, na ukol sa peer-to-peer network. https://bitcoinbakamo.xyz/aklat/kabanata-6-ang-pagpili-ng-peer-to-peer-na-network

2025-06-21 02:32:55 UTC

Pag-aayos ng mga address (ng Bitcoin nodes)
Paano inaayos ang bultong (IP) address na natatanggap ng isang node? Ang protocol ay gumagamit ng stochastic address manager, kung saan random ang pagposisyon at pagpili ng mga kokonektahang IP address sa memorya ng kompyuter. Ang buong talaan ng address ay inilalagay sa peers.dat kada 5 minuto. Ang address manager na ito ay layunin ding maiwasang mapuno ng masasamang nodes.
Ang mga IP addresses ay inilalagay sa mga balde (buckets) na hanggang 64 ang kayang itago.
> “new” - balde sa memorya na may mga address na hindi pa nakokonektahan
> “tried” - balde sa memorya na may mga address na subok na ang koneksyon
Mayroong 1024 na baldeng new, kung saan twing namimili ang node, 64 na balde ang kukunin nang random, bago pa piliin ang baldeng paglalagyan o susubukang hanapan ng ibang node na kokonektahan. Samantala, may 256 tried na mga balde, kung saan twing namimili ang node, 8 balde ang kukunin nang random, bago pa piliin ang baldeng paglalagyan ng ibang node, o papanatilihan ng koneksyon. Ang isang new address ay maaaring mapabilang sa hanggang 8 balde, samantalang 1 beses lang pwede makita sa tried. Cryptographic hashing ang basehan ng pagpili ng balde.
Ipagpatuloy ang pagbasa at tignan ang ilustrasyon sa: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/863

2025-06-15 01:13:57 UTC

- reply

You might be right. Probably very few can move past the easy money mentality once they hear about Bitcoin, and then discover more cryptocurrencies with their influencers.

2025-06-14 06:24:32 UTC

I have not encountered a Bitcoin person in my day-to-day world. It's like having a double life. There's this one thing that keeps me busy, these small wins, progress that makes me happy and filled, and yet almost don't talk about it. Nasaan ang mga Bitcoiners sa Pilipinas?

2025-06-12 10:44:27 UTC

Kabanata 7: Ang mga Sangkap na Nagpapatibay sa Bitcoin Network
Maligayang Araw ng Kalayaan Pilipinas! Sakto, may bagong kabanata na sa Bitcoin educational website. Ipagtibay ang prinsipyo ng kalayaan, na isinusulong ng kilusang Bitcoin.
Basahin ang Kabanata 7:
https://bitcoinbakamo.xyz/aklat/kabanata-7

2025-06-10 09:12:13 UTC

Inisyal na Pagkonekta sa Bitcoin Network
Puntahan na natin ang protocol ng Bitcoin network. Kagaya ng nabanggit sa peer sampling service, may paraan sa pagkonekta ng makaunang beses sa ibang nodes. Mula roon, makakaipon ng maraming addresses base sa matatanggap mula sa ibang nodes; subalit may nakatakdang maximum na aktibong koneksyon. Ang Bitcoin ay umaasa sa TCP para sa maasahang pagpasa ng mensahe.
Sa mga susunod na posts sa paksang ito, buurin natin ang mga batayan ng network galing sa source code mismo ng Bitcoin, partikular na ang napapaloob sa net.h, net.cpp, addrman.h at addrman.cpp.
Inisyal na pagkonekta
Ang bagong node na sumasali sa network ay kokonekta sa DNS seeds. Ang mga DNS seeds ay kasama sa code ng Bitcoin Core. May mga DNS seeds na matagal nang naka-hard code sa Bitcoin Core, pero maaari itong mabagu-bago ng komunidad sa kada update ng version. Syempre, hindi naman pwedeng asahan na tatagal higit pa sa buhay ng mga may-ari ng DNS seeds ang mga iyon.
Kapag ang isang node ay nakakonekta na dati sa network, uunahin muna nitong humanap ng koneksyon sa mga address na nasa memorya. Kaya, kapag ang node ay may < 1000 node address sa memorya, may 11 segundong delay bago kumonekta sa DNS seeds. Ang <1000 nodes ay kinokonsiderang “few” peers. Kapag 1000 pataas, ito ay “many” peers. Sa lagay na iyon, 5 minuto naman ang delay bago subukang kumonekta sa DNS seeds. Kapag few ang peers, 3 DNS seeds ang pagtatanungan ng isang node.
Isa pang paraan kung sakaling walang makonektahang node mula sa DNS seeds matapos ang 60 segundo, ay ang paghahanap sa fixed seed nodes. Ito ay mga hard coded na mga identifier ng nodes na aktibo nung panahong nilabas ang partikular na bersyon ng Bitcoin Core.
Ang pagkonekta ng isang node sa peer ay nag-uumpisa sa pagpadala ng “version” na mensahe. Ang nakatanggap ng ganitong mensahe ay dapat magpadala rin ng version. Matapos iyon, magpapadala na sa isa’t isa ng “verack” na mensahe. Ibig sabihin nun ay acknowledgment o pagkilala sa bersyon ng node na nagpadala. Ito na ang hudyat ng matagumpay na koneksyon ng 2 nodes.
Unang pagkonekta (initial handshake) ng mga peers
Ang unang hihingin ng isang node ay address ng iba pang peers. Magpapadala ito ng “getaddr” (get address) request. Ang makakatanggap na node ay reresponde ng “addr” (address) o “addrv2” (address version 2). Naglalaman ito ng bilang ng IP addresses at ng listahan nito. Ang addrv2 ay may ibang encoding ng mga network address at sumusuporta sa mas mahaba sa 16 bytes. Ang addr o addrv2 na mensahe ay hanggang 1,000 addresses ang pwedeng ipadala. Samantala, ang isang node ay maaaring tumanggap ng hanggang 5,000 IP addresses.
Ang pagpadala ng bultuhang mga address ay gagawin kada 15 minuto. At ang peer timeout ay 60 segundo, ibig sabihin, ipagpapalagay na may problema sa koneksyon kaya ititigil muna ang pagpapadala. Kapag umabot sa 20 minuto na walang sagot, tuluyan nang magdidiskonekta sa node. Ang 20 minuto ang hangganan din ng paghihintay sa ping at pong na sagutan ng nodes, bago putulin ang koneksyon.
Sa paglaon, ang isang node na nananatiling konektado ay maaaring magpadala ng addr o addrv2 ng kusa sa mapipiling random na koneksyon. Ibig sabihin, hindi lang sagot sa getaddr request ang addr at addrv2. Basta, ang bawat protocol na mensahe ay hindi lalagpas sa 4MB.
Ang default na dami ng koneksyon sa mga peers ay hanggang 125. Maaari itong baguhin ng sadya, pero hindi nirerekomenda. 8 ang maximum na outgoing nodes na may “full relay,” kaya ang natitirang 117 ang hangganan sa incoming nodes. Ang minimum na outbound connections ay 2, kaya hanggat hindi ito naaabot, patuloy lang ang paghahanap ng bagong saltang node sa mga seed nodes.
Ibalik lang natin sa pangkalahatang konsepto ng gossip protocol: ang aktibong koneksyon ng isang node (125 man o hindi) ang kanyang aktibong partial view. Samantalang ang pwedeng umabot sa halos 5000 address sa memorya nito ang passive partial view ng node.
May nagawang paraan ang mga developers para maprotektahan ang node mula sa partition attack. Ang partition attack ay kung saan ang isang node ay ihihiwalay ng umaatake sa tamang impormasyon ng network. Pupunuin ang memorya ng node ng mga address ng malisyosong nodes. Kaya pag ang biktima ay nag-restart, ang kokonektahan nito ay puro masasamang nodes, na magdudulot sa pagkakahiwalay sa tamang network.
Paano na? Bukod sa 8 full relay na outgoing nodes, may 2 block-relay-only connection na pinapanatili. Ang koneksyong ito sa 2 nodes ay hindi ginagamit sa pagpasa ng IP address at mga transaksyon. Dahil dito, ang koneksyon ay mahirap matunton ng mga masasamang loob. Ang block-relay-only connections ay ginagamit ding anchor connections, o mga uunahing koneksyon matapos mag restart. Kaya hanggat may honest o tapat na node na konektado sayo, hindi mahihiwalay ang iyong node sa tamang impormasyon ng network. Ang block-relay-only connection loop ay pinapatakbo kada 5 minuto.
Mayroon ding ginagawang ASmap health check kada 24 oras. Ang AS o Autonomous System ay malaking network o grupo ng networks, na kontrolado ng isang administrasyon, mapa pribado, publiko o gobyerno. Ang layunin ng ASmap health check ay maiwasang galing lang sa 1 AS ang mga peers na kinokonektahan ng isang node. Kaugnay dito, sinusubukan ding kumonekta sa ibang peer sa ibang network ang node, kada 5 minuto.
Mayroon ding feeler connection na sinusubukan kada 2 minuto. Ito ay kaugnay na sa pag-aayos ng mga IP address sa loob ng memorya ng node.

2025-05-22 00:16:15 UTC

Peer Sampling Service
Ang paghahanapan ng mga nodes at paggawa ng bawat node ng listahan ng peers sa network ay maibabalot sa peer sampling service. Sa malaking network, hindi praktikal at kailangan malaman lahat ng iba pang kasamang nodes, kundi subset lamang.
Simple lang ang implementasyon nito. Pwedeng dalawang paraan lang ang gamitin:
init() - Pansimula o initialize ng serbisyo kung hindi pa ito nagagawa ng isang node.
getPeer() - Ang pagbalik ng peer address o node identifier basta may iba pang kasapi sa network.
Partial View
Ito ay ang pangkat ng mga pagkakakilanlan ng mga nodes, o node identifiers, na ibibigay sa bawat isang node. Tipikal na node identifier ay ang tuple ng (ip : port). May nakatakdang bilang ng kasapi sa listahang ito. Ang bilang na nakukuha ng bawat node ay pare-parehas, subalit magkakaiba ang nilalaman.
Ang pagkakaayos ng node identifier ay nakabase sa hop count, mula sa pinakamababa, pataas. Ang hop count ay ang bilang ng pagtalon ng mensahe mula sa pinanggagalingang node. Kaya mayroong mga magkakaparehas ang hop count sa isang partial view. Bakit? Balikan ang ilustrasyon sa pagkalat ng mensahe sa Gossip protocol.
Ang partial view ay overlay network (nanaman), sa pananaw ng node.
May 2 stratehiya para magpanatili ng partial views:
> Reactive - ina-update lamang ang partial view kapag mayroong pangyayari na nakakaapekto sa overlay. Halimbawa, kapag may bagong node na sumali o pag may umalis sa network.
> Cyclic - Dito naman, ang partial view ay ina-update kada takdang oras, kung saan nagkakaroon ng pagpapalit ng impormasyon ng mga magkakapitbahay.
Kapag stable ang network, ang partial view ay hindi nagbabago sa reactive na stratehiya. Samantalang sa cyclic na stratehiya, nagbabagu-bago ang partial view kahit stable ang network.
Mga katangian ng Partial View
Ang mga sumusunod ay maaaring magamit para sukatin ang kalidad ng partial view.
> Connectivity - Syempre, dapat konektado ang mga nodes sa partial view. Kahit isang koneksyon lang ng bawat node sa iba ang kailangan para masabing walang nahiwalay na node.
> Degree Distribution - sa isang graph na hindi mahalaga ang direksyon (undirected), ang degree ay ang dami ng edges. Pero sa usapan ng partial views, directed ang graph, ang direksyon palabas at papasok ng isang node ay tinuturing na magkaiba. Mayroong in-degree at out-degree ang node. Ang in-degree ng isang node, n, ay ang dami ng nodes na mayroong identifier ni n sa kanilang partial view. Dito masusukat kung gaaano kadali maabot ang node, ang probability na matatanggap nito ang mensahe at ang maximum na redundant na mensahe. Ang out-degree naman ng n ay ang dami ng nodes sa sarili nyang partial view. Dito masusukat kung gaano kahalaga ang node na iyon para mapanatili ang overlay.
>Average Path Length - Ito ay average ng lahat ng pinakamaiksing paths sa pagitan ng mga pares ng nodes sa partial view. Mas mainan na mababa ito dahil sa relasyon nito sa tagal ng pagpasa ng mensahe sa lahat ng nodes.
> Clustering Coefficient - sa isang node, ang clustering coefficient ay makukuha sa pagbilang ng dami ng edges sa pagitan ng mga kapitbahay nito, at idi-divide sa maximum na posibleng edges sa mga naturang kapitbahay. Ito ay may value na 0 hanggang 1. Ang clustering coefficient ng graph ng partial view ay ang average ng lahat ng clustering coefficients. Hindi natin gusto na masyadong konektado ang mga kapitbahay na nodes sa isa’t isa. Bakit? Kapag mataas kasi ang clustering coefficient, mas mataas ang redundancy ng mga mensahe. Kapag mataas din ang clustering coefficient, sa isang panig ng graph, mas madali itong mahiwalay, dahil posibleng umiikot lang sa isang cluster ng mga nodes ang mensahe, sa halip na maabot ang mas malayong nodes.
> Accuracy - makukuha naman ito kapag binilang ang mga kapitbahay ng isang node na hindi pumalya (not failed) at idi-divide sa pangkalahatang dami ng kapitbahay. Ang accuracy ng graph ay ang average ng accuracy ng lahat ng correct nodes. Kapag mababa ang accuracy, maraming palyadong node ang mapipiling gossip target, na makakasira ng proseso. Kailangang taasan ang fanout kung ganun.
Ngayon at napag-usapan na natin ang mga basic na konsepto ng gossip protocol, pwede na natin tignan ang pangkalahatang ideya ng Bitcoin P2P Network.

2025-05-18 10:49:56 UTC

Fortnite adding Bitcoin mine to its official game play map is a strong idea feeder to a youth's mind.

2025-05-10 04:33:55 UTC

Stratehiya at Performance Metrics ng Gossip Protocol
Ipagpatuloy natin ang mga basic na konsepto ng Gossip Protocol.
Mga Stratehiya sa Gossip Protocol
Ang mga ito ay basic na stratehiya sa implementasyon ng Gossip Protocol:
- Eager Push - Ito ay kapag pinapasa ng node agad-agad ang buong mensahe na natatanggap nya.
- Pull - Ito ay ang peryodikong pagtatanong ng isang node sa iba, kung meron bang bagong mensahe na hindi pa nito alam. Kapag nalaman ng nagtatanong na meron ngang bagong mensahe, hihingin nito ang kabuuan.
- Lazy Push - Ito ay kapag pinapasa ng node ang identifier lamang ng bagong mensahe. Kapag nalaman ng nakatanggap na bago lang din ito sa kanya, hihingin nito ang kabuuan.
Mas mabilis ang pagkalat ng impormasyon sa Eager Push. Pero mas mataas ang redundancy na magaganap. Sa Pull at Lazy Push kasi, magkakaroon pa ng balikan sa komunikasyon bago kunin ang kabuuan ng mensahe/data.
Maaari ring pagsamahin ang mga nabanggit na stratehiya sa pagpapatakbo ng gossip protocol.
Performance Metrics ng Gossip Protocol
- Reliability - ito ang porsyento ng active nodes na nagpadala ng mensahe. Layunin ng gossip protocol na makaabot ng 100% reliability kahit na mayroong mga umaalis o pumapalyang nodes.
- Relative Message Redundancy (RMR) - Ito ay pawang sukat ng message overhead, o gastos ng oras at data ng paggawa at pagkalat ng mensahe. May formula para dito:
m/(n-1) - 1
Kung saan ang m ay ang bilang ng lahat ng mga payload messages na pinagpapalitan sa pag-broadcast, at ang n ang bilang ng lahat ng mga nodes na nagpadala ng na-broadcast na mensahe. Minimum na 2 nodes na nakapagpadala ang kailangan para magamit ang RMR. Mas maiging malapit sa zero ang halaga nito. Pero syempre, dapat mataas ang reliability habang mababa ang RMR. May posibilidad kasi na mababa nga ang RMR, pero mababa ang reliability dahil marami na palang palyadong node.
- Last Delivery Hop (LDH) - ito naman ang sumusukat sa dami ng talon ng isang mensaheng matagumpay na napadala. Mas mababang bilang ng talon, mas mainam.
May mga iba-ibang sistema na pwedeng ilagay sa ibabaw ng mga protocol, iba-ibang mga overlay sa network o bahagi ng network. Pag-usapan natin ang isa sa susunod na post.

2025-04-22 02:04:35 UTC

Gossip Protocol - panimula
Ang gossip protocol ay ang pagpapasa ng impormasyon sa peer-to-peer network na halintulad sa pakikipagtsismisan. Tinatawag din itong epidemic protocol dahil sa pagkakahalintulad sa pagkalat ng sakit. Ang may hawak ng impormasyon ay magpapasa sa isa o higit pang nodes, at mananatiling may hawak ng impormasyon (o infected). Tapos uulitin ang pagpasa ng lahat ng nahawaan ng impormasyon patungo sa iba hanggang lahat ay meron na. Ang gossip protocol ay matatag sa harap ng mga pagsubok na maaaring harapin ng network.
Basahin ang panimulang diskusyon dito: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/786

2025-04-13 03:23:28 UTC

Uri ng Peer-to-peer Overlay Network
Alam na natin na ang Internet ay Mesh ang topology, dahil sa koneksyon ng mga routers. At naimahe mo na ang layers sa Internet Protocol Suite. Balik tayo sa usapan ng peer-to-peer network.
Sa malakihang peer-to-peer network na nakasakay sa Internet, meron pa uling usapan ng topology. Ito ay kung paano nakaorganisa sa pananaw ng bawat node ang iba pang kasapi. Kumbaga, network sa ibabaw (overlay network) ng pisikal na network topology. Ito ay nakasalalay na sa protocol at software na gamit sa application layer. Gamitin nalang natin ang overlay network na katawagan, sa halip na topology. Mairerepresenta ang overlay network sa pamamagitan ng graph ng mga nodes na may guhit sa pagitan ng mga nodes na may direktang koneksyon.
Uri ng peer-to-peer overlay network
Unstructured - ito ay kung saan walang istraktura ang network, at nakasalalay sa mga kalapit na nodes o sinumang mag responde agad, ang pagbibigay ng mensahe ng bawat node, patungo sa intensyon nito.
Structured - ito ay kung saan may sinusundang ruta ng impormasyon at address space ang mga nodes para may istraktura ang network. Mayroon ding limitasyon sa kung ilang mensahe ang ilalabas sa paghahanap ng mga bagay-bagay.
File sharing - ito ang pinakagamit ng BitTorrent. At dito, hindi kailangan ng lahat ng nodes na malaman ang buong laman ng ibang nodes. Kung ano lang kailangan na file, yun lang ang hahanapin sa iba. May mga algorithms na pinakulo ng may-likha ng BitTorrent para mapabilis ang file sharing. Nagkaroon din ng mga pagpapabuti sa network para mas maging matatag ito. Halimbawa, mula sa paggamit ng centralized na tracker - na syang tumutulong sa mga peers na maghanapan - nagkaroon ng decentralized na paraan ng paghahanap. Bumagay sa BitTorrent ang pagsama ng distributed hash table (DHT) na protocol kagaya ng Kademlia. At gamit ito, nakakabuo ang mga nodes ng overlay network na may tree structure.
Subalit sa Bitcoin, ang pagpapaalam ng lahat ng transaksyon sa network ang pinakakonsepto ng trustless monetary policy. Dahil dito, hindi kailangan ang DHT at istraktura sa overlay network. Sa halip, gumagamit ang Bitcoin ng mas simpleng ideya na gossip protocol.
Tignan ang ilustrasyon: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/781

2025-03-30 11:11:52 UTC

Relax, use the time to transfer from exchange to non-custodial, or from hot to cold wallet. #Bitcoin

2025-03-22 23:23:29 UTC

Ang Two Generals Problem
May 2 thought experiments na kilala sa pag-aaral ng distributed systems. Ipinapakita ng mga ito ang problema sa koneksyon at pagtitiwala sa loob ng network. Pag-usapan muna natin ang isa: Two Generals Problem. Ito ay isang paradox - hindi talaga ito nasosolusyunan.
Ipagpalagay na may 2 hukbo na bawat isa’y pinangungunahan ng 2 heneral. Ang bawat hukbo ay nakaposisyon nang magkalayo, at sa pagitan nila ay ang syudad na balak atakihin. Dahil malakas ang depensa ng syudad, kailangan sabay umatake ang hukbo para magwagi. Ang isang hukbo ay matatalo kung ito lamang ang sumugod. Kaya, ang 2 heneral ay dapat magtugma sa oras ng pag-atake. Ang bawat heneral ay dapat ring malaman na nagkasundo nga sila sa oras.
Ang paraan lamang para sila ay mag-usap ay sa pamamagitan ng mensahero. Subalit kailangan dumaan ng mensahero sa teritoryo ng kalaban, kaya may tsansa itong mahuli. Ang mensaheng ipapadala ng isang heneral ay maaring hindi matanggap ng kabila. At kapag hindi makatanggap ng mensahe ang isa, imposibleng malaman kung dahil ba ito sa pagkakahuli ng mensahero, o hindi talaga nagpadala yung kabila?
Mapapatunayan na kahit gaano karaming kompirmasyong mensahe ang ipadala, walang katiyakan ang bawat partido kung sabay nga silang aatake.
Sa distributed system, walang kasiguraduhan ang isang node ukol sa estado ng ibang node hanggat hindi nag-uusap. Subalit, may laging tsansa na hindi maaasahan ang dinadaanan ng mensahe. Kaya, ang gagawing sistema ay dapat nakadisenyo kung saan tinatanggap ang hindi kasiguraduhan; papaliitin lang ang tsansa na mangyari ang hindi nais.
Tignan ang ilustrasyon at mga halimbawang aplikasyon sa: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/774

2025-03-13 01:34:48 UTC

Ay, nahuli ito ah! Makakatulong sa pag-aaral ng klase ng network kapag naiintindihan natin ang grupo ng mga protocol na sumusuporta sa Internet: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/769

2025-02-22 00:01:30 UTC

Peer-to-peer Network - panimula
Mula sa client-server network, lipat naman tayo sa isang uri ng network na pinili para sa Bitcoin:
Sa ganitong network (https://bitcoinbakamo.xyz/archives/747), ang bawat device ay kayang maging client at server. Sa ulirang sitwasyon, ang bawat kompyuter ay magkakapantay o magkakauri. Kaya sila ay magkapwa o peers. Pwedeng humiling ng impormasyon, at magbigay ng impormasyon ang bawat isa, depende sa naitatago nito.
Decentralized - ito naman ang katangian ng peer-to-peer network kung saan, walang nakakalamang ng kontrol sa network. Kaya maiiwasan ang isyu ng single point of failure at censorship. Mas mahirap din ito atakihin ng masasamang loob dahil sa dami ng nodes.
Subalit, dahil ang network ay hindi minamando ng isang makapangyarihan na server, hindi mo masisiguro kung may back up ba lahat ng data. Depende sa laki, mahirap din ang pagdedesisyon, dahil kailangan ng consensus ng mga nodes.
Kaya kung ganito, kailangan ng protocol kung saan mas marami ang mananatiling mabuti sa loob ng network, at efficient ang pagpapasahan ng data.
Madali lang sumali sa peer-to-peer network. Pero siguro, sa mga nasanay na sa pagiging kombenyente ng client-server network, ang pagsali sa peer-to-peer network ay mas nakakatamad gawin. Ang pananaw na normal lang ang pagsali sa P2P network ay maiging pagkasanayan ng mga tao. Lalo na kung palalawakin natin ang pagtanggap sa Bitcoin.
Kilalang peer-to-peer network ang BitTorrent. Pinakagamit nito ay ang file sharing. May isyu ito, lalo na noong mga 2000s, sa copyright. Maraming users ang ginamit ang BitTorrent para sa mga piniratang files. May panahon na mahigit 30% ng upstream na trapiko sa Internet ay gamit ang nasabing network. Ito ay lehitimong network at protocol, na nananatili hanggang ngayon. Subalit natalo na ito ng mga streaming services, kaya hindi na ganun kalaki ang bahagi nitong Internet traffic. Isa uli yang halimbawa ng pagpili ng mga tao sa mas kombenyenteng alternatibo na magbibigay ng kontrol sa iba, sa halip na manatiling malaya at pribado.

2025-02-14 05:54:40 UTC

#Bitcoin is love. Happy Valentine's Day!
https://image.nostr.build/761fb3b29a9c09281519d8c9a4432d95d53b5c6a665383366838dd41c6c297f8.jpg https://image.nostr.build/d80e33da355283b9059fef511bdb500478fd8fa5252aa325decf8a81bf1e9a07.jpg

2025-02-10 10:15:45 UTC

Client Server Network at bakit ito iniwasan sa Bitcoin
Isang pag-uuri sa network ay base sa kilos. Ang dalawang klase ng network base dito ay: Client-server at ang peer-to-peer. Pag-usapan natin ang una.Isang pag-uuri sa network ay base sa kilos. Ang dalawang klase ng network base dito ay: Client-server at ang peer-to-peer. Pag-usapan natin ang una.
Client-server Network
Sa ganitong network, ang device ay isa lang sa dalawa ang papel: client o server.
> Client — humihiling ng data mula sa server. Ang work station, personal computer at iba pang devices, sa pananaw ng paggamit sa Internet ay mga clients. Halimbawa, para mapakita ang website, and isang device ay gagamit ng browser para humiling ng data sa web server, para mapakita sa taong nag-iinternet.
> Server — nagbibigay ng data sa client. Karugtong ng naunang halimbawa, ang web server naman ang naglalaman ng data ng isang website, na ibabahagi sa sinumang client na humihiling. Nakatago sa web server ang lahat ng pages ng website. Bawat aksyon ng user sa website ay paghiling ng data sa web server. Mula sa home page, ibibigay ng web server ang tamang web page kapag i-click ng user ang paglipat sa “About us” o “Shop” ng isang website, halimbawa.
Napansin mo ba na halos lahat ng network na sinasalihan mo ay pag-aari ng malalaking kumpanya? Ang mga social networks na pawang normal na sa lipunan ay hawak ng iilang kumpanya. “I-google mo” ay karaniwang sinasabi ng napagtatanungan at hindi agad makasagot. Maiisip mo kung bakit nanaig ang centralized na networks. Ito ay kombenyente. “Sila” na ang bahala magtago ng data sa account mo, gagamit ka nalang.
Centralized - ito ang katangian ng client-server. Ang kontrol ay nasa isa oo iilan lamang. Kombenyente ito para sa pag kontrol ng impormasyon. Mabilis rin ang pagdedesisyon para sa pagbabago sa software, patakaran ng network, atbp. Subalit may panganib ito na single point of failure. Kaya dapat may mataas na seguridad para labanan at pigilan ang atake ng masasamang loob gaya ng pagnanakaw at malware. Mainam ding may back up ang mga data.
Dahil sa dami ng mga clients sa malalaking networks, ang mga servers ay mga malalakas na uri ng computer na kayang makasagot sa milyun-milyong kahilingan. At dapat mas maigting ang seguridad. Hindi lang din data ang may back up, pati mga panggagalingan ng kuryente, para hanggat maaari, tuluy-tuloy lang ang operasyon.
Mahal din magpanatili ng servers. Kaya hindi na rin nakapagtataka kung bakit gumagawa ng paraan ang mga kumpanya sa likod ng media, mapa social o legacy, para maadik ang mga tao. Kung libre ang account na gamit, talagang hindi mo maiiwasan ang mga ads. Nakikigamit ka na nga eh, diba?
At sa ganung estado na rin ng internet nabuo ang paggamit ng iyong personal na impormasyon at pattern ng paggamit ng mga apps at galaw sa internet, para ma-personalize ang mga ads at interface mo. Para lalo kang magtagal sa paggamit at matuksong bumili!
Napag-usapan natin ang naging lagay ng electronic na salapi sa Kabanata 2. Sa kasalukuyang online banking, shopping at anupang transaksyon, bawat galaw ay mayroon rekord mo. Nawawala na ang pribadong pakikipagtransaksyon na mayroon sa paggamit ng pisikal na salapi. Maaaring napoprotektahan ng kriptograpiya ang daloy ng impormasyon. Pero, merong organisasyon pa rin na nakakakita ng data mo sa bawat dulo.
Hindi lahat ng gamit natin sa internet ay dapat kontrolado ng isang korporasyon, gobyerno, o anumang makapangyarihang nilalang. May mga bagay na dapat pribado.
At salamat sa Bitcoin, nagkaroon ng pagsabog ng interes ukol sa privacy, self-sovereignty at decentralization. Mga interes na matagal nang tinatrabaho ng mga cypherpunks. Buti nalang may uri na ng network para dito.
Iniimbitahan kitang basahin ang kabuuan ng Kabanata 6: https://bitcoinbakamo.xyz/aklat/kabanata-6-ang-pagpili-ng-peer-to-peer-na-network

2025-01-21 11:35:05 UTC

Introduksyon sa Networks: Network Topology
Bilang panimulang usapan sa konsepto ng networks, pag-usapan natin ang topology. Ang topology ay ang pagkakaayos ng mga koneksyon ng devices sa network.
Mabilisang pagkukumpara ng Network Topology
Star - ang pag transfer ng data ay dumadaan sa isang central na device, kung saan may kanya-kanyang koneksyon ang bawat kasapi ng network.
Bus - ang mga device ay nakakonekta sa isang cable na tinatawag na bus. At dito lahat ng impormasyon ay nakikidaan parang pagsakay at baba sa tren.
Mesh - Ang bawat device ay nakakonekta sa isa’t isa. Sa tunay na buhay, lalo na kung malaki ang network, partial mesh lang ang topology. Kung saan sa iilan lang konektado ang mga devices, hindi sa lahat. Ganito ang Internet, kung saan naka mesh/partial mesh ang mga routers sa iba-ibang panig ng mundo.
Ring - Paikot ang Koneksyon ng mga devices, kung saan bawat isa ay nakakonekta sa dalawa pa. Sa ganito, ang direksiyon ng impormasyon ay paikot.
Infrastructure - ito ay kombinasyon ng wired at wireless. Ang mga wired ay parang star topology ang pagkakaayos na may central device. Tapos isa sa mga nakakonekta dito ay ang wireless access point na kung saan kokonekta ang ibang devices.
Ad Hoc - ito ay simpleng wireless topology kung saan ang mga devices ay nakakonekta sa isa’t isa gamit ang wireless na feature ng bawat device.
Wireless Mesh - ito ay kapag maraming wireless access points na naka konekta sa isa’t isa. Ang isang access point ay konektado sa modem at switch ng wired. Samantalang ang ibang access points naman ay nakasaksak lang sa power supply. Magpapasahan ang mga wireless access points para matunton ang koneksyon sa internet. Tapos, lahat na ng devices ay kokonekta sa mga wireless access points na malapit sa kanila.
Dahil ang Bitcoin Network ay nakikisakay sa internet, ang topology nito ay Mesh. Ang malalaking peer-to-peer networks na nakadepende sa Internet ay masasabi nating naka Mesh topology.
Tignan ang kabuuan ng diskusyon at mga ilustrasyon sa Kabanata 6 (https://bitcoinbakamo.xyz/aklat/kabanata-6-ang-pagpili-ng-peer-to-peer-na-network) na kakalathala lang nung isang buwan.

2025-01-10 13:43:45 UTC

Bakit peer-to-peer?
Pumataas tayo para tignan ang Bitcoin Network. Ang anyo nitong decentralized, distributed at peer-to-peer ay mahalaga para patakbuhin ang sistema ng mga kompyuter na hindi nagtitiwala sa awtoridad ng isa, iilan at ng kahit sino pa mang may kapangyarihan.
Ang unang disenyo ng Internet ay peer-to-peer. Subalit namayagpag ang centralized networks paglaon. Kaya ang pagiging peer-to-peer ng Bitcoin, na Internet Money, ay pawang itinakda ng tadhana.
Bago natin pagtuunan ng pansin ang Peer-to-peer network, pag-aralan natin ng bahagya ang networks at ang Internet.
Ang network ay koneksyon ng mga device para makapagbahagi ng mga data. Nakakatulong ito para dumali at bumilis ang komunikasyon. Mainam din ito para makapagsalu-salo sa mga gamit. Kagaya ng printer sa opisina, maaaring may 1 o 2 nalang na pangmalakasang printer sa isang palapag, sa halip na may personal na printer pa bawat manggagawa.
Ang diskusyong network, patungo sa peer-to-peer na Bitcoin network ang nilalaman ng bagong Kabanata 6: https://bitcoinbakamo.xyz/aklat/kabanata-6-ang-pagpili-ng-peer-to-peer-na-network - i click mo iyan para umpisahan ang pagbabasa. Salamat!

2025-01-03 23:58:05 UTC

The success of Bitcoin is an indicator of humanity getting another win. Onward and upward. Happy Bitcoin Genesis day!

2024-12-25 03:33:20 UTC

Kabanata 6: Ang Pagpili ng Peer-to-peer na Network
Sila: Gaano mo kadalas isipin ang Bitcoin?
Ako: May bagong kabanata na para sa inyo ngayong Pasko! https://bitcoinbakamo.xyz/kabanata-6-ang-pagpili-ng-peer-to-peer-na-network

2024-12-21 07:20:42 UTC

Mga Nakakaaliw na Transaksyon sa Block 777777
Naisipan lang ng may-akda na gamiting laging halimbawa ang block 777777 dahil sa ispesyal ang numero na ito. Subalit sa mabilisang tingin ay kakikitaan agad ito ng mga nakakaaliw na mensaheng nakatago sa mga transaksyon. Tara at maglibang muna sa pagtingin ng mga halimbawa.
https://bitcoinbakamo.xyz/archives/706

2024-12-10 02:21:54 UTC

Transaction Fees: 2 Pananaw
Nabanggit na ang libreng transaksyon ay hindi na halos natatanggap ng mga miners. Supply at demand lang ang nagdidikta dito - mas marami nang kasali sa Bitcoin network eh. Kaya ang mga wallets ngayon ay may mekanismo nang pinapatupad sa pagkalkula ng transaction fee. Ito ay automatic na, at makakapili rin ang manggagamit kung mababa o mataas na fee ba ang ibibigay.
Ang mga transaksyon na hindi pa sinasama sa block ay nasa mempool. Ito ay ginagamit na memorya ng Bitcoin node na nagbabagu-bago ang laki dahil sa dagdag-bawas ng kandidatong transaksyon, parang UTXO set.
Sa website na ito: https://bitcoinfees.net/, ipinapakita ang pagtatantsa ng mga fees na satoshi/vbyte. Sinasabi rin kung gaano katagal mo aasahang tanggapin ng mga miners ang transaksyon depende sa halaga. Kapag sobrang baba, baka hindi na! Tandaan na ang pagkalkula ng wallet app ng fee ay depende sa laki ng data ng transaksyon, hindi sa laki ng halaga ng Bitcoin. Kaya ang mga komplikadong script, kahit maliit na Bitcoin lang ang usapan, ay malaki ang kakaining data. O kaya naman ang mga transaksyon na lilikom ng maliliit na Bitcoin sa maraming UTXO para sa input, ay gagamit ng mas malaking data kesa sa isang UTXO lang pero malaki naman ang halaga ng Bitcoin.
Ano ang vbyte? Ito ay virtual byte. Nagkaroon ng komplikasyon sa pagkalkula ng laki ng block dahil sa SegWit soft fork. Ayos lang, dumami naman kapasidad ng block eh. Dati, satoshi/byte ang pinapakitang pagtantsa ng mga fees. Pero ang binagong pagkalkula ng kapasidad ng block ay nagresulta sa pagkakaroon ng depinisyon ng virtual transaction size, kaya nagkaroon na ng unit na virtual byte. Basahin ang mga naturang depinisyon sa BIP-0141.
Uulitin lang natin na ang transaction fee sa mata ng miners ay diperensya ng lahat ng halaga ng Bitcoin sa inputs, at sa outputs (Unang pananaw). Kasi sa pinapasang data ng transaksyon, walang pagsasaad ng fee sa input o output. Pansinin uli sa mga ilustrasyon:
https://bitcoinbakamo.xyz/archives/674
Kaya ang mga wallet ay may sariling algorithm para sa nais mong fee, para lang sa pagkakaintindi mo (Ikalawang pananaw). Pero ang ipapasa lang talagang data ay kandidatong transaksyon na may halaga ng bagong UTXO na sinisiguradong mas maliit kesa sa halaga ng tinatawag na UTXO sa input.

2024-11-22 01:15:56 UTC

Paano nga ba ang daloy ng tipikal na transaksyon?
Nabanggit noon na: Walang lamang Bitcoin ang pitaka mo. Subalit para makabuluhan ang gamit nito, ang pitaka mo ay hinahanap ang mga transaksyong nagsasaad na sa address mo huling ipinasa ang Bitcoin. Babaguhin nating bahagya ang deskripsyon na iyan. Sa halip na address na pinagpasahan, ang mga UTXOs na tumutugmang pwedeng gastusin ng mga private keys sa loob ng iyong wallet ang pinagsasama-sama para ipakita sa user interface ang halaga.
Ganun din ang konsepto ng block explorer. App din ito na sumisilip sa Bitcoin network at kinakalkula ang mga kondisyong nakasaad sa code para magpakita ng data na mas maiintindihan ng tao.
Ang mga matulunging apps na wallet at block explorer ay maiging madaling naiintindihan ng karaniwang tao, para mapadali ang pagsali sa ekonomiya ng Bitcoin network.
Balikan ang ipinakitang ilustrasyon ng daloy ng transaksyon sa block 170. At idadagdag na natin para sa diskusyon ang ilustrasyon naman para sa block 777777.
Ipagpatuloy ang pag-aaral sa: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/670

2024-11-11 01:06:04 UTC

Nakakahilo ang pagtaas ng Bitcoin! Nakikiusisa ka na ba dahil dito? Intindihin kung paano magmay-ari ng Bitcoin:
https://bitcoinbakamo.xyz/aklat/kabanata-4-pagmamay-ari-ng-bitcoin-at-ang-wallets

2024-11-11 01:02:22 UTC

- reply

We won't forget!

2024-11-10 07:45:37 UTC

Panimulang Pagsiyasat sa Tipikal na Transaksyon
Sa bagong post na ito, nanghiram uli ng ilustrasyon sa block explorer para sa 2 halimbawang blocks 170 at 777777.
https://bitcoinbakamo.xyz/archives/664
Makikita na may input at output parehas. Sa kaso ng block 170, walang address na pinapakita, dahil P2PK ang output. Nakandado sa public key mismo ang Bitcoin. Ang unang output ay #0, na nagsasaad ng pagkandado ng 10 Bitcoin sa public key ng receiver. Ang ikalawa ay #1 na nagkandado ng 40 Bitcoin sa public key ng sender (sukli). Subalit may mga wallet na gagawan pa rin ng interpretasyon na address ang mga iyan. Susundin lang ang nabanggit sa Kabanata 4 na encoding para sa legacy address. Pero mas tamang hindi binigyan ng interpretasyong address sa blockstream.info.
Lipat naman ng tingin sa isang napiling transaksyon sa block 777777. Makikita na mas maraming nasasaad sa input, mas komplikado, na pag-uusapan natin sa susunod. Sa output naman, dalawang klase ng pagkandado ng Bitcoin ang naganap. Sa receiver, ang Bitcoin ay nakandado sa kanyang public key hash, isang P2PKH, kaya ang address ay legacy ang anyo (nag-uumpisa sa 1). Ang sukli naman ng sender ay nakandado sa kanyang witness script hash, isang P2WSH kaya mas makabago ang anyo (bc1).
Sa mga ilustrasyon ng wallet at ng block explorer, matutukoy ang pinanggalingan at pinagpasahang mga address. Syempre kita mo rin kung magkano ang binigay at natanggap. Makikita rin kung saang block ito nakasama at kailan.
Subalit alam mo ba na sa loob ng code, ay hindi ganito ang mababasa mo?

2024-11-05 10:42:22 UTC

The most powerful country in the world isn't as powerful as the idea whose time has come. #Bitcoin marches on regardless of the election results.

2024-10-31 04:29:17 UTC

It's #Bitcoin Whitepaper Day. Never forget why it's brought here. https://image.nostr.build/26795fc2c08c356c00bec5f7ba6094fad7fc37a0e49dc9f2ea8ad59366879626.png https://image.nostr.build/3acc94416e49161093116ca17811fdab12fe3d0dd7fea327e8556e8ec07a66d5.png

2024-10-21 13:21:02 UTC

Transaction Fees
Para sa ilustrasyon: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/653
Napag-usapan natin ang input sa Coinbase transaction, at ang output. Ang total na pabuya ay bagong Bitcoin at transaction fees. Ang transaction fees ay ang diperensya ng lahat ng Bitcoin na nasa input ng mga transaksyon sa block at ng lahat ng Bitcoin na nasa output.
Total fees = Sum (Inputs) - Sum (Outputs)
Pagkatapos, ipagsasama ang block reward at transaction fees bilang halaga ng Bitcoin na pabuyang isasaad sa output.
Sa block 170, nabanggit na walang transaction fee. Sa block 777777, kung ang block reward ay 6.25, ang transaction fee ay 0.18403232 kaya ang kabuuang pabuya ay 6.43403232 Bitcoin. Dahil mas mahal na ang Bitcoin kumpara noon, mahalaga na ang karagdagang pabuyang yan kahit pawang maliit sa paningin.
Balikan lang natin ang pisikal na paghahalintulad ng Bitcoin sa sitwasyon ng block rewards. Ang bagong Bitcoin ay manggagaling sa enerhiyang ginamit ng lahat ng kasapi sa pagmimina, subalit sa isang miner lang ilalaan. Samantala, ang mga maliliit na butil ng transaction fees na ihiniwalay ng iba-ibang taong nagtranskayson, ay tutunawin kasama ang bagong Bitcoin na namina para magkaroon ng kabuuang Bitcoin na mapupunta sa nanalong mining node.

2024-10-10 02:32:29 UTC

Output ng Coinbase Transaction
Lipat na tayo sa output ng coinbase transaction. Sa Blockstream na ilustrasyon pa rin tayo tumingin. Dito ay nagsasaad ng dami ng bagong Bitcoin na binuo, kasama ang transaction fees. Isinasaad rin kung saang Bitcoin address ng miner tatanggapin ang kabuuang pabuya. Ang output na ito ay isa nang Unspent Transaction Output (UTXO).
Magandang isang sinauna at bagong block ang tinitignan natin. Makikita na sa Block 170, ang pabuyang 50 Bitcoin ay nakandado sa Public Key (P2PK) mismo, walang address. May mga ganitong istilo noon bago pa ang P2PKH. Sa block 777777, makikita na ang pabuyang 6.43403232 Bitcoin ay nakandado naman sa isang Script Hash (P2SH) at pinakita rin ang katumbas na address. Pero unang output (#0) lang iyon. May dalawa pang output (#1 & #2) na OP_RETURN at walang Bitcoin na laman. Ang dalawang ito ay nasa klase ng output na hindi magagasta: data recording output.
Tignan ang kabuuan at ilustrasyon sa: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/646

2024-09-21 04:05:46 UTC

Ito na nga ang Coinbase
Ang input sa coinbase transaction ay ang coinbase, kung saan walang halaga ng Bitcoin ang nakasaad. Sa katunayan, kahit ano ang pwedeng laman nito. Ang pagsuri ng ilang halvings mula sa halaga ng block height naman kasi ang pagbabasehan kung ilan ang gagawing bagong Bitcoin.
May naumpisahang istilo ng laman ng coinbase na ginaya na ng mga sumunod na miners. At nung naglaon ay may pamantayan o standards nang isinaad para sundin ng mga miners na laman ng coinbase, gaya ng nasasaad sa BIP-034 para sa version 2 blocks (pataas). Mula rito isinama na ang block height sa unang bytes ng coinbase para kakaiba ang hash ng bawat transaksyon. Pero hanggat may sobrang espasyo pa, maaari itong lagyan ng arbitraryong data ng sinumang may gusto.
Tignan halimbawa ang coinbase transaction na inilalarawan naman kapag gumamit ka ng Bitcoin block chain explorer...
Ituloy kasama ang mga makakatulong na ilustrasyon sa:
https://bitcoinbakamo.xyz/archives/642

2024-09-11 04:45:19 UTC

Coinbase Transaction - Introduksyon
Nabanggit na sa nakaraan ang pangkalahatang ideya ng block reward, para diri-diretso na tayo. Coinbase na, tara.
Ang pinakaunang ginagawang transaksyon sa isang block ay ang coinbase transaction. Ang mga node na nagmimina (mining node) ng Bitcoin ay gumagawa ng coinbase transaction para sa kanilang pabuya sa pagtatrabaho ng pag-aayos ng mga transaksyon sa block.
Sa mga naunang blocks ng Bitcoin, coinbase transaction lang ang laman, kasi sobrang kaunti pa ang may alam at wala nang ibang kasali sa network maliban kay Satoshi Nakamoto. Ang genesis block (pinakaunang block) ay nabuo nung Enero 3, 2009. Mula rito, paggawa lang ng block reward na 50 na bagong mga Bitcoin kada ~10 minuto ang nangyayari. Naipon ang mga Bitcoin sa iisang nagmimina, kaya wala pang naipamigay na transaction fee.
Noong Enero 9, 2009 unang nai-release ang open-source na Bitcoin client. Tsaka palang pwedeng sumali ang iba sa network. Ang pinakaunang transaksyon kung saan ginasta ang naipong Bitcoin ay naganap sa Block 170. Pinasahan ng 10 Bitcoin ni Satoshi Nakamoto si Hal Finney noong Enero 12, 2009. At dito, wala pang fees na ginamit! Pwede talaga ito sa Bitcoin network. Pero syempre iba na ang lagay ngayon. Imposible nang may magsama ng transaksyon mo sa block kung hindi ka magbabayad ng transaction fee. At lagi nang kombinasyon ng bagong Bitcoin at mga transaction fees ang output ng coinbase transaction.
Sa ibabaw ng pag-aayos ng block ay ang kompetisyon gamit ang Proof-of-Work algorithm para ang hash ng block header ay may katumbas na numerong kaparehas o mas maliit ang halaga sa target. Ang Proof-of-Work algorithm ay nangangailangan ng paggamit ng hashing algorithm. Kaya kung halimbawa eh pantay-pantay ang lakas ng mga mining nodes, walang kasiguraduhan kung sino ang unang makakakuha ng target. Kung sinumang minero ang magiging matagumpay, sya ang mangongolekta ng pabuyang nakasaad sa kanyang coinbase transaction. Paano ang ibang gumawa ng coinbase transaction? Mawawalang bisa ito at susubok nalang ang mga natalong minero sa susunod na block.
Ang mga sumusunod ang bumubuo ng istraktura ng coinbase transaction:
> Coinbase - na syang arbitraryong input, walang pagbabasehan na nakaraang transaksyon.
> Output - kung saan nasasaad ang pabuya, ito ay UTXO na.
> Transaction fee - maaaring kasama ito o hindi sa pabuyang nakasaad sa output. Sa panahon ngayon, parang imposible nang hindi.
Tignan ang ilustrasyon sa: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/635

2024-08-25 00:44:20 UTC

#FREEDUROV

2024-08-22 02:37:54 UTC

Ang Bitcoin ay bagay sa mga OFWs at kanilang mga pamilya. Borderless money transfer within minutes.

2024-08-21 09:27:17 UTC

Pangkalahatang Ideya ng Pagmimina ng Block Reward
Ang pinakaunang ginagawang transaksyon sa isang block ay ang coinbase transaction. Ang mga node na nagmimina (mining node) ng Bitcoin ay gumagawa ng coinbase transaction para sa kanilang pabuya sa pagtatrabaho ng pag-aayos ng mga transaksyon sa block. Isantabi muna natin ito at pag-usapan ang block reward.
Sa ibabaw ng pag-aayos ng block ay ang kompetisyon gamit ang Proof-of-Work algorithm para ang hash ng block header ay may katumbas na numerong kaparehas o mas maliit ang halaga sa target. Ang Proof-of-Work algorithm ay nangangailangan ng paggamit ng hashing algorithm. Kaya kung halimbawa eh pantay-pantay ang lakas ng mga mining nodes, walang kasiguraduhan kung sino ang unang makakakuha ng target. Kung sinumang minero ang magiging matagumpay, sya ang mangongolekta ng pabuyang nakasaad sa kanyang coinbase transaction. Paano ang ibang gumawa ng coinbase transaction? Mawawalang bisa ito at susubok nalang ang mga natalong minero sa susunod na block.
Ang dami ng bagong Bitcoin na bubuuin (block reward) ay nakadepende sa block height. Malalaman kung pang-ilang halving na ang nakalipas base sa block height - ang dami ng bloke sa blockchain. Ang bilang ng halving ay may karampatang bagong Bitcoin.
Bitcoin halving ang tawag sa pangangalahati ng block reward. Nabanggit sa unang kabanata na ito ay nagaganap kada 210,000 blocks, o halos kada 4 na taon.
Sa unang 210,000 blocks (0 halving), 50 ang binuong Bitcoin na pabuya. Sa blocks 210,001 - 420,000 (1 halving), 25 Bitcoin, atbp. Sa panahong isinulat ang kabanatang ito, nasa loob na ng 630,001 - 840,000 ang block height - ikatlong halving na. Kaya ang block reward ay 6.25 Bitcoin.
Hanggang 64 na halvings lang ang pwedeng maganap. Matapos nito, puro transaction fees nalang ang makukuhang pabuya ng mga nagmimina. Subalit dahil ang 1 Satoshi ay 1/100,000,000 ng Bitcoin, hanggang ika-32 na halving lang mayroong block reward.
Paano ba ito natakda? Binary right shift kasi sa halip na division ang operasyon ng pagkuha ng block reward gamit ang bilang ng halving. Ang 50 Bitcoin na 5,000,000,000 satoshis ay may 33 bits (100101010000001011111001000000000). Bawat tanggal ng dulong bit (ito ang binary right shift), ay katumbas ng pangangalahati ng halaga ng block reward. Maaari mo itong iberipika sa kahit anong decimal to binary converter. Matapos ang 32 halvings, 1 bit nalang ang matitira, na syang 1 Satoshi. Sa pag right shift ng ika-33 halving, wala nang matitirang bit. Kaya ayun na ang katapusan ng block reward.
Magkakaroon kaya ng pagbabago sa code para maglaan pa ng mas maliit na dibisyon ng Bitcoin? Panahon ang makapagsasabi.

2024-08-10 02:40:58 UTC

Unspent Transaction Output (UTXO) at isang metapora
Lahat ng transaksyon sa Bitcoin, maliban sa coinbase transaction na pag-uusapan sa susunod na post, ay gumagamit ng unspent transaction output. Nakasaad sa loob nito ang halaga ng Bitcoin, at ang kondisyon na syang magkakandado rito para sa nararapat na may-ari. Ang lahat ng UTXO ay napapabilang sa UTXO set, na sinusubaybayan ng mga full nodes.
Sa tipikal na transaksyon, kukuha ng magagamit na UTXO, para gumawa ng bagong UTXO. Ang nasa input ng mga transakayon ay pagtuturo sa mga UTXO na bubuksan ang kandado para magamit sa iba ang Bitcoin. Kapag nangyari iyon, ang UTXO ay magiging spent transaction output (STXO), na tatanggalin na sa UTXO set. Ang mga nasa output naman ang mga bagong UTXO na idadagdag sa set. Ang mekanismong ito ay nangangailangang gastusin ang anumang UTXO na kukunin. Maglalaan nalang ng bagong UTXO pabalik sa pinanggalingang pitaka kung sakaling may sukli.
Kapag gumagamit tayo ng pisikal na salapi, nagkakaroon ng pagsasama-sama ng iba-ibang denominasyon para mabuo ang dapat bayaran. Kung kailangan, nagkakaroon din ng panunukli. Kapag nagbabayad ka ng buo, konti lang ang iaabot mong piraso ng salapi, at minsan, mas maraming piraso ang natatanggap mo pabalik - mas mababa lang ang denominasyon. Hawig ito sa paggamit ng mga UTXOs, pero kulang pa ang metapora.
Hindi lang kasi sya parang magbabayad ka at manunukli. Sa halip, para kang kukuha ng salapi, tutunawin o ipoproseso, tapos hahatiin sa bayad, sukli, at transaction fee. Ang bayad o sukli ay malaki o maliit na salaping bubuuin, depende sa transaksyon. At may butil na natitira bilang transaction fee, na kokolektahin ng mining node.

2024-07-21 08:40:10 UTC

Himayin ang Mekanismo ng Transaksyon: Panimula
Napag-usapan na ang pagkakaroon ng Bitcoin, simpleng pagpapasahan nito, at napag-aralan din ng may kalaliman ang cryptography sa mga post dito sa website. Maaari na nating siyasatin ang mga transaksyong electronic sa higit pang mapanuring paraan.
Noong mababa pa ang halaga ng Bitcoin kumpara sa fiat na salapi, nakakapagtransaksyon pa ang mga tao gamit ito para sa maliliit na bagay. Isang mahalagang parte ng kasaysayan ay ang Bitcoin Pizza Day: Mayo 22, 2010; Kung kailan si Laszlo Hanyecz ay nagbayad ng 10,000 Bitcoin kay Jeremy Sturdivant para sa 2 malalaking Papa John’s pizza. Ito ang unang nakilalang pakikipagtransaksyon sa Bitcoin para sa kalakal o paninda
Bago natin himayin, subukan mong intindihin ang ilustrasyon ng dalawang transaksyong naganap sa block 170:
https://bitcoinbakamo.xyz/archives/610
Ipinapakita rito ang daloy ng paggawa ng bagong 50 Bitcoin, at isang transaksyon kung saan nagpasa ng 10 Bitcoin at may sukli na 40 Bitcoin. Ang paggawa ng 50 Bitcoin ay nagaganap sa coinbase transaction. Bago pa ito mag halving, kaya nag-umpisa sa 50. Ang pinakaunang transaksyon kung saan ginasta ang naipong Bitcoin ay naganap sa Block 170. Pinasahan ng 10 Bitcoin ni Satoshi Nakamoto si Hal Finney noong Enero 12, 2009. At dito, wala pang fees na ginamit! Pwede talaga ito sa Bitcoin network. Pero syempre iba na ang lagay ngayon.
Nakikita mo ang Unspent Transaction Output (UTXO)? Napag-usapan na ito sa ibang post. Sa susunod, himayin pa natin ang konsepto.

2024-07-10 04:26:49 UTC

Pagdagdag ng purpose at coin type sa HD wallet
Dahil nga sa walang katapusang kombinasyon at sanga na pwedeng mabuo sa HD wallet, nagmungkahi ang BIP-0043 na ang antas kasunod ang master node (m), ang mga account/wallet (m/i), ay gamiting “purpose.” Sa pamamagitan nito, matutukoy ang mga susunod na struktura.
m/purpose’/*
Ang mga wallets na alinsunod sa BIP-0032 ay bibigyan na ng 0’ na purpose: m/0’/*. Ang pagkakaroon ng apostrophe (’) ay nangangahulugang hardened derivation. Kaya index ng unang hardened child key ang gamit para sa mga wallets alinsunod sa BIP-0032.
Nabanggit din sa BIP-0043 na kapag mayroong mga software na kailangan ng isa pang istraktura, irekomenda ito sa ibang BIP, at ilagay ang numero nito bilang “purpose”.
Kaya naman, nung nagkaroon ng bagong proposal na BIP-0044 na naglalayong magkaroon ng 5 antas ang HD wallet para maisama ang iba pang klase ng coins:
m/purpose’/coin_type’/account’/change/address_index
44’ ang itinalaga sa purpose’. Buti nalang at 0’ ang coin_type’ na itinalaga para sa Bitcoin. 1’ naman para sa Bitcoin Testnet. Huwag na nating pakialaman yung iba.
Ang account’ ay maraming posibilidad, pero hardened derivation ang gamit. Ang change na tumutukoy sa chain pag BIP-0032, ay nanatiling 0 para sa external, 1 para sa change/internal. Public derivation o ang pagkuha ng normal child keys ang gamit dito. At sa address_index, normal child keys din. Halimbawa, ang Bitcoin address ko na binahagi para makatanggap ng bayad ay galing sa public key ng ikapitong index, sa ikalawa kong account ng isang multi-coin wallet: m/44’/0’/1’/0/6
Banggitin na rin natin, na kaya sa BIP-0049 na nagrekomenda ng deribasyon para sa Nested SegWit (P2SH-P2WPKH) address, m/49’/* ang istraktura nito. Sa BIP-0084 rekomendasyon naman para sa Native SegWit address, m/84’/; at sa single key taproot na rekomendasyon sa BIP-0086, m/86’/ ang istraktura.
Ayan, sana sa mga nakaraang usapan sa blog ay naintindihan mo pa lalo ang operasyon ng iyong Bitcoin wallet!
Basahin ang kabuuang kabanata 4 (https://bitcoinbakamo.xyz/aklat/kabanata-4-pagmamay-ari-ng-bitcoin-at-ang-wallets) ukol sa Bitcoin wallets!

2024-06-21 05:10:33 UTC

Seed Phrase? Pagbuo at Gamit ng Mnemonic Code sa HD Wallets
Ang paggamit ng mnemonic code ay iminungkahi sa BIP-0039 at naging standard na sa mga hierarchichal determinisitic (HD) wallets. Ito ay naglalayong mapadali ang pagtatago ng seed ng iyong wallet sa paraang mas kayang tandaan ng tao. Kumpara sa pagsulat at pagkabisado ng mahabang binary o hexadecimal na anyo ng seed, di hamak na mas madali ang paggamit ng mga pamilyar na salita. Kahit na sabihin mong mahirap pa rin kabisaduhin ang grupo ng 12-24 na salita.
Madalas na tinatawag itong seed phrase. Pero ang mnemonic code ay nagsisilbing representasyon ng entropy na sya pang pagmumulan ng seed. Paano malalaman ang mnemonic code?
Gamit ang CSPRNG ng wallet, kukuha ng entropy ENT na mula 128-256 bits ang haba, na multiple ng 32 bits.
Ang inisyal na halaga ay padadaanin sa SHA-256 para makuha ang checksum CS. Ang checksum ay ang ENT/32 bits sa unahan ng hashed value.
Iduduktong ang CS sa ENT. (Magreresulta ito sa dami ng bits na divisible ng 11)
Tapos ay hahatiin ENT||CS sa tig-11 bits. Ang dami ng tig-11 bits na lupon ay ang dami ng salita sa mnemonic sentence MS. At ang halaga ng bawat 11-bits ay representasyon ng isa sa 2,048 na mga salitang naka index mula 0 hanggang 2047.
Makikita rito ang English word list na rekomendasyon ng BIP-0039: https://github.com/bitcoin/bips/blob/master/bip-0039/english.txt
Basahin ang kabuuan sa: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/593

2024-06-10 14:59:32 UTC

Pagbuo ng Master Seed at mga Keys sa HD Wallet
Sa Master Seed, binubuo ang seed byte sequence S gamit ang pseudo-random number generator (PRNG). Ang seed byte sequence ay may habang 128 hanggang 512 bits, at 256 bits ang rekomendasyon sa BIP-0032.
Ang randomness na nakukuha ng isang random number generator ay tinatawag na entropy. May ibang wallet na kaya makakuha ng entropy mula sa true random number generator (TRNG). Basta kung hindi man, dapat Cryptographically Secure Pseudo-random Number Generator (CSPRNG). Ang entropy ay nababanggit rin na may kaukulang haba ng bits, gaya ng makikita sa ilustrasyon ng key tree. Kaya baka mapagkamalan mo na ang seed at entropy ay parehas. Hindi. Ang seed ang lumabas na representasyon matapos makakolekta ng entropy ang random number generator.
Pag tapos makapili ng S, dadaan ito sa Hash-based message authentication code (HMAC).
Ipagpatuloy sa: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/589

2023-11-21 00:33:21 UTC

- reply

Nabasa mo na ba ito? Madali intindihin ang explanation nya: https://learnmeabitcoin.com/technical/longest-chain

2023-11-19 07:41:40 UTC

- reply

Haha, mahigit 1 taon akong naglaan ng oras para pag-aralan ang Cryptography at maisulat ang kabanata na iyon. Kaya naiintindihan kita :D

2023-11-10 05:46:26 UTC

Digital Signatures (Digital na Lagda)
Gamit ang kaalaman natin sa public key cryptography at hash functions, maiging pag-usapan na ang digital signatures.
Ang digital signature ay isang numero na nakuha mula sa private key at sa laman ng mensaheng pinipirmahan. Kumbaga, ginamit ang mga katumbas na numero ng private key at mensahe sa kalkulasyon para makuha ang digital signature. Dahil sangkap ang mensahe, ang digital signature ay iba-iba ang halaga sa bawat mensahe. At sa paggamit ng private key, markado ang mensahe ng orihinal na may-ari.
Ang RSA ay maaaring gamitin direkta kung saan ang mensahe ay nakapaloob na rin sa digital signature. Pero lalaktawan natin iyon para mailarawan ang gamit ng hash function sa kombinasyon ng RSA.
Makikita sa ilutsrasyon sa bagong post ang prosesong sumusunod sa PKCS#1. Ang PKCS ay Public-key Cryptography Standards at ang #1 ay ang seksyon nito na naglalatag ng RSA Encryption Standard.
Ipagpatuloy sa bagong blog post: https://bitcoinbakamo.xyz/archives/429

2023-11-01 12:55:29 UTC

At may bago na kaming logo! https://bitcoinbakamo.xyz/wp-content/uploads/2023/11/bitcoinbakamologo.png
#nevent1q…sqh9

2023-11-01 05:52:31 UTC

Isang taon na ang aming website. Kaya buti nakatapos nanaman ng isang kabanata. Dito sa Kabanata 4 ay pag-aralan natin ang Pagmamay-ari ng Bitcoin at ang Wallets: https://bitcoinbakamo.xyz/aklat/kabanata-4-pagmamay-ari-ng-bitcoin-at-ang-wallets

2023-08-21 13:26:44 UTC

Today, 8/21 is a reminder that Bitcoin is infinity over 21 Million

2023-04-24 12:50:51 UTC

My 2 recent posts are missing. Oh, Nostr #growingpain

2023-04-12 07:24:00 UTC

- reply

Paano pa ba natin mapapabukas ang isip ng mga taong hindi pa nakikita ang halaga ng bitcoin? https://bitcoinbakamo.xyz

2023-04-12 07:09:52 UTC

Bukas: 2 kontexto
Bukas para sa lahat ang Bitcoin. Hanggat walang pumipigil sa iyo, maaari mo itong gamitin, kahit nasan ka man sa mundo. Subalit sa paglaon, habang lumalawak ang network ng bitcoin at nagiging lehitimong karibal ng tradisyonal na salapi, may mga bansang nagbabawal na nito.
Bilang bagong salapi, ang pagiging bukas ay isa sa rebolusyonaryong katangian ng bitcoin. O sabihin nating, ibinabalik ng bitcoin ang nawalang katangian na ito ng pera. Walang pakialam ang bitcoin sa nasyonalidad mo. Walang bakuran, walang teritoryo itong kinikilala. Pwedeng maghanap ng pampigil ang ibang soberanya. Pero alam naman natin na ang Internet ay mahirap pigilan. Magpasa ako ng bitcoin sa katabi ko, o sa kakilala ko sa ibang bansa, ganun pa rin ang transaction fees na mababawas sa akin. Walang karagdagang bayad dahil sa mga cross-border at bank-to-bank na mga transaksyon.
Isa pang kontexto ng bukas, ay ang tinatawag na open source. Open source ay gamit sa mundo ng computer science at programming para sa mga proyektong hindi sinisikreto. Ito ay upang makapag-ambag ang sino mang gustong tumulong gawin, ayusin o pagandahin ang isang programa. Ang ‘source code’ ng bitcoin ay maaaring makita ng kahit sino. Pumunta ka lang sa GitHub, halimbawa.
Bilang open source na programa, mas mapapaigting ang seguridad ng bitcoin network dahil maraming nagtutulong-tulong para mapanatili ang operasyon nito.
Mahalagang katangian ng bitcoin ang dalawang kontexto na ito ng bukas. Bilang pera na katutubo ng internet (native internet money), dapat lang na ganito. Hindi masaya ang internet kundi dahil sa walang katapusang pagpapalit-palit ng ideya, hindi ba?